Skąd Polska bierze węgiel? Analiza krajowego wydobycia i kierunków importu w 2025 roku

Skąd Polska bierze węgiel

• Polska posiada własne zasoby węgla kamiennego wystarczające na około 200 lat
• Krajowe wydobycie w 2023 roku wyniosło około 49 mln ton
• Import węgla w 2023 roku osiągnął 16,9 mln ton
• Główne kierunki importu to Kolumbia, Kazachstan, RPA i Australia
• W Polsce funkcjonują trzy zagłębia węglowe: górnośląskie, lubelskie i dolnośląskie

Węgiel kamienny od lat stanowi jeden z najważniejszych surowców energetycznych w Polsce, który pomimo dynamicznego rozwoju OZE, nadal odgrywa kluczową rolę w bilansie energetycznym kraju. Polska posiada znaczące własne złoża tego surowca, szacowane na około 64 miliardy ton zasobów geologicznych, co teoretycznie wystarczyłoby na pokrycie zapotrzebowania na kolejne 200 lat. Mimo to, krajowe wydobycie systematycznie spada z roku na rok, a polska energetyka w coraz większym stopniu polega na węglu z importu.

W 2023 roku polskie kopalnie wydobyły około 49 mln ton węgla kamiennego, co stanowi najniższy poziom wydobycia od wielu dekad. Spadek produkcji krajowej jest wynikiem szeregu czynników – od wyczerpywania się łatwo dostępnych złóż, przez rosnące koszty wydobycia, aż po politykę dekarbonizacji prowadzoną w ramach Unii Europejskiej. Jednocześnie Polska importuje coraz więcej węgla z zagranicy – w 2023 roku sprowadziliśmy 16,9 mln ton tego surowca, głównie z Kolumbii, Kazachstanu, RPA oraz Australii.

Paradoks polskiego górnictwa polega na tym, że mimo posiadania ogromnych zasobów geologicznych, ich eksploatacja staje się coraz mniej opłacalna. Węgiel z importu często okazuje się tańszy i lepszej jakości niż ten wydobywany w kraju. Po wprowadzeniu embarga na rosyjski węgiel w 2022 roku, Polska musiała szybko zdywersyfikować źródła dostaw, zwiększając import z kierunków zamorskich. W efekcie magazyny przy elektrowniach są obecnie wypełnione importowanym surowcem, podczas gdy krajowe kopalnie borykają się z problemami ze sprzedażą własnej produkcji.

Polskie zasoby węgla i ich wydobycie

Polska jest jednym z nielicznych krajów w Unii Europejskiej, który posiada własne, znaczące zasoby węgla kamiennego. Nasze złoża koncentrują się w trzech głównych zagłębiach węglowych – górnośląskim (GZW), lubelskim (LZW) oraz dolnośląskim (DZW). Największe znaczenie gospodarcze ma Górnośląskie Zagłębie Węglowe, które dostarcza zdecydowaną większość krajowego wydobycia. Występuje tam ponad 520 wkładek i pokładów węgla, z czego około 200 ma wartość przemysłową.

Mimo bogatych zasobów, krajowe wydobycie systematycznie spada – z poziomu około 65 mln ton na początku lat 90. do obecnych 49 mln ton rocznie. Z tej ilości jedynie około 11 mln ton stanowi węgiel koksowy, wykorzystywany głównie w przemyśle stalowym. Pozostała część to węgiel energetyczny, z którego tylko niewielki procent (2-5%) stanowi węgiel gruby, nadający się do ogrzewania domów jednorodzinnych.

Polski sektor wydobywczy stoi przed poważnymi wyzwaniami ekonomicznymi. Koszty wydobycia rosną, a głębokość eksploatacji zwiększa się, co przekłada się na cenę końcową surowca. W efekcie polski węgiel często przegrywa konkurencję z tańszym węglem z importu. Sytuacja ta doprowadziła do paradoksu – mimo własnych zasobów i nadprodukcji w kopalniach, Polska stała się jednym z największych importerów węgla w Europie, a na zwałach przy kopalniach zalega niesprzedany surowiec krajowy.

Kierunki importu węgla do Polski

Import węgla do Polski osiągnął rekordowe wartości w ostatnich latach, szczególnie po wprowadzeniu embarga na rosyjski surowiec w 2022 roku. Przed embargiem Rosja była głównym dostawcą węgla do Polski, jednak po wybuchu wojny na Ukrainie struktura importu uległa radykalnej zmianie. Według danych z 2023 roku, do Polski wpłynęło 16,9 mln ton węgla z zagranicy, z czego 14,8 mln ton stanowił węgiel energetyczny, a 2,1 mln ton węgiel koksowy.

Główne kierunki importu węgla do Polski to obecnie Kolumbia (która dostarcza około 40% importowanego surowca), Kazachstan, RPA, Australia i Indonezja. W 2022 roku najwięcej węgla, po 17% całkowitego importu, pochodziło z Kazachstanu i RPA, 15% z Kolumbii, a 13% z Rosji (głównie w pierwszych miesiącach roku, przed wprowadzeniem embarga). Pozostałe 37% pochodziło z innych państw, przede wszystkim z Australii i Indonezji.

Warto zauważyć, że import utrzymuje się na wysokim poziomie pomimo zakończenia kryzysu energetycznego. Tylko od stycznia do maja 2023 roku do Polski wpłynęło 10,5 mln ton węgla z zagranicy, co stanowiło już połowę importu z rekordowego 2022 roku. Ten paradoks importowania dużych ilości węgla przy jednoczesnych problemach ze sprzedażą krajowego surowca wskazuje na istotne wyzwania strukturalne, przed którymi stoi polski sektor górniczy i energetyczny.

FAQ: Najczęściej zadawane pytania o polski węgiel

• Ile węgla wydobywa się w Polsce rocznie? Obecnie roczne wydobycie węgla kamiennego w Polsce wynosi około 49 mln ton, z czego około 11 mln ton stanowi węgiel koksowy.
• Ile węgla Polska importuje z zagranicy? W 2023 roku Polska zaimportowała 16,9 mln ton węgla, rok wcześniej import przekroczył 20 mln ton.
• Z jakich krajów Polska importuje najwięcej węgla? Obecnie główne kierunki importu to Kolumbia, Kazachstan, RPA, Australia i Indonezja.
• Czy Polska nadal kupuje węgiel z Rosji? Nie, od czasu wprowadzenia embarga w 2022 roku Polska nie importuje węgla z Rosji.
• Dlaczego Polska importuje węgiel, skoro ma własne złoża? Wydobycie krajowe staje się coraz mniej opłacalne ekonomicznie, a węgiel z importu często jest tańszy i lepszej jakości.
• Czy zasoby węgla w Polsce się wyczerpują? Nie, Polska posiada zasoby węgla kamiennego wystarczające teoretycznie na około 200 lat, jednak ich eksploatacja staje się coraz trudniejsza i droższa.
• Gdzie znajdują się największe złoża węgla w Polsce? Największe złoża węgla kamiennego w Polsce znajdują się w Górnośląskim Zagłębiu Węglowym.

ŹRÓDŁO:

• [1]https://globenergia.pl/rekordowy-import-wegla-do-polski-skad-sprowadzamy-najwazniejsze-surowce-energetyczne/[1]
• [2]https://nettg.pl/gornictwo/203527/magazyny-pelne-wegla-z-importu-ile-i-skad[2]
• [3]https://tvn24.pl/biznes/z-kraju/problemy-z-weglem-ile-wegla-mamy-w-polsce-czy-mozna-wydobywac-go-wiecej-jaka-jest-jego-jakosc-ekspert-wyjasnia-st5864744[3]

Import węgla do Polski – główne kierunki dostaw i rekordowe statystyki

Dynamika importu węgla do Polski przechodzi znaczące zmiany w ostatnich latach. Rok 2022 zapisał się jako rekordowy pod względem sprowadzonego surowca, kiedy to do kraju trafiło ponad 20,2 mln ton węgla z zagranicy. Wprowadzenie embarga na rosyjski węgiel wymusiło szybką dywersyfikację źródeł dostaw, co doprowadziło do gwałtownego wzrostu importu z kierunków zamorskich. Pomimo zakończenia najostrzejszej fazy kryzysu energetycznego, import węgla nadal utrzymuje się na wysokim poziomie, tworząc paradoksalną sytuację nadpodaży przy jednoczesnych problemach ze sprzedażą krajowego surowca.

Sprowadzanie węgla do Polski odbywa się dwoma głównymi drogami:

• Transport lądowy – stanowiący dominującą część importu (około 77%)
• Transport morski – odpowiadający za pozostałe 23% dostaw
• Terminale przeładunkowe na granicy wschodniej, obsługujące zmianę rozstawu torów

Drogi transportu węgla z importu

Dominacja drogi lądowej wynika głównie z bliskiego sąsiedztwa niektórych dostawców węgla. Transport kolejowy z kierunków wschodnich wymaga jednak rozwiązania problemu różnicy w rozstawie szyn – konieczny jest przeładunek z wagonów szerokotorowych na standardowe europejskie. To wąskie gardło logistyczne przyczyniło się do powstania całej infrastruktury terminali przeładunkowych wzdłuż wschodniej granicy Polski, które pełnią funkcję nie tylko punktów przeładunkowych, ale również centrów dystrybucyjnych.

Morski łańcuch dostaw nabrał szczególnego znaczenia po 2022 roku, gdy Polska musiała znaleźć alternatywne źródła dla rosyjskiego węgla. Transport z odległych kierunków, takich jak Australia, Kolumbia czy RPA wymaga sprawnej infrastruktury portowej. Łączny potencjał przeładunkowy polskich portów w zakresie węgla szacowany jest na imponujące 13-15 mln ton rocznie.

Kluczowe porty i przejścia graniczne

W przypadku importu drogą morską, cztery główne porty obsługują całość dostaw: Świnoujście (przez które przechodzi ponad połowa morskiego importu węgla), Gdynia (około 21%), Szczecin i Gdańsk. Porty nad Zatoką Gdańską mają łączny potencjał importowy szacowany na 7-8 mln ton rocznie, natomiast porty zachodniopomorskie mogą obsłużyć 5-7 mln ton rocznie.

Jeśli chodzi o transport lądowy z kierunku wschodniego, kluczowe znaczenie mają przejścia:

• Kuźnica Białostocka i Terespol z terminalem w Małaszewiczach (przez które przechodzi niemal połowa importu kolejowego)
• Braniewo na granicy z Rosją (przed wprowadzeniem embarga)
• Dorohusk, Hrubieszów i Medyka na granicy z Ukrainą

W okolicach tych przejść granicznych rozwinęła się cała infrastruktura biznesowa, oferująca usługi przeładunku, sortowania, mieszania i tymczasowego składowania węgla przed dalszą dystrybucją w głąb kraju.

Problemy związane z nadmiarem importu

Utrzymujący się wysoki poziom importu przy jednoczesnym spadku krajowego zapotrzebowania doprowadził do kryzysowej sytuacji w polskim sektorze węglowym. W październiku 2023 roku stan zwałów węgla przy kopalniach osiągnął rekordową wartość 5,861 mln ton – najwyższą w ciągu ostatnich trzech lat.

Ta nadpodaż surowca wywiera ogromną presję na krajowych producentów, którzy mają coraz większe problemy ze zbytem własnej produkcji. Paradoks polega na tym, że mimo posiadania własnych złóż węgla, polskie elektrownie i ciepłownie mają magazyny wypełnione surowcem z importu, często tańszym i o lepszych parametrach jakościowych niż węgiel krajowy.

W odpowiedzi na tę sytuację, Ministerstwo Przemysłu rozważało wprowadzenie czasowych ograniczeń importu węgla, aby umożliwić zbyt krajowej produkcji i zmniejszenie stanu zwałów przy kopalniach. Problem ten pokazuje strukturalne wyzwania stojące przed polskim sektorem energetycznym w okresie transformacji.

Polskie wydobycie węgla kamiennego – stan obecny i historyczne spadki produkcji

Wydobycie węgla kamiennego w Polsce osiągnęło w 2023 roku historycznie niski poziom około 48,4 mln ton, co stanowi spadek o ponad 6% w porównaniu z rokiem poprzednim. Dane z początku 2024 roku są jeszcze bardziej niepokojące – prognozy wskazują, że całoroczne wydobycie może spaść poniżej 44 mln ton. To ogromny kontrast w porównaniu z rekordowym rokiem 1979, kiedy polskie kopalnie dostarczyły na rynek aż 201 mln ton surowca. Systematyczny spadek produkcji trwa nieprzerwanie od ponad czterech dekad, z niewielkimi wahaniami w poszczególnych latach.

Trend spadkowy doskonale ilustrują statystyki z ostatnich lat – z 84,3 mln ton w 2008 roku do zaledwie 54,4 mln ton w 2020 roku2. Pandemia COVID-19 dodatkowo przyspieszyła ten proces, a w kolejnych latach spadek tylko się pogłębiał, osiągając 52,8 mln ton w 2022 i 48,4 mln ton w 2023 roku2.

Przyczyny spadku wydobycia i rosnące straty finansowe

Za systematycznym zmniejszaniem produkcji węgla kamiennego stoją wielorakie czynniki:

• Wyczerpywanie się łatwo dostępnych złóż i rosnące koszty wydobycia z głębszych pokładów
• Zamykanie nierentownych kopalń (m.in. w Wałbrzychu, Nowej Rudzie czy Sierszy)
• Presja polityki klimatycznej UE i zobowiązania dekarbonizacyjne Polski
• Rosnąca konkurencja ze strony odnawialnych źródeł energii
• Względy ekologiczne i zdrowotne związane z emisją zanieczyszczeń

Szczególnie alarmująca jest kondycja finansowa sektora – według danych Agencji Rozwoju Przemysłu, polskie górnictwo węgla kamiennego po trzech kwartałach 2024 roku zanotowało ponad 9,2 mld zł straty netto4. Strata na działalności operacyjnej sięgnęła aż 10,4 mld zł4, a koszty produkcji systematycznie rosną, przewyższając przychody ze sprzedaży.

Zatrudnienie i przyszłość polskiego górnictwa

Spadkowi wydobycia towarzyszy systematyczna redukcja zatrudnienia w branży. Od ponad 415 tysięcy górników w 1989 roku liczba pracowników sektora skurczyła się do zaledwie 71,3 tysiąca osób w 2024 roku. To ponad pięciokrotny spadek w ciągu 35 lat, który dramatycznie zmienił społeczno-ekonomiczny krajobraz regionów górniczych.

Według czeskich ekspertów, wydobycie węgla może stać się definitywnie nieopłacalne już na przełomie 2027 i 2028 roku7, co stawia pod znakiem zapytania przyszłość całego sektora. Choć Polska wciąż pozostaje największym producentem węgla kamiennego w Unii Europejskiej2, to jej udział w światowym wydobyciu systematycznie maleje i obecnie wynosi zaledwie 1,6%. W obliczu tych wyzwań, transformacja regionów górniczych stała się jednym z kluczowych elementów polityki gospodarczej kraju.

Struktura wydobycia i aktywne zagłębia

Obecnie wydobycie węgla kamiennego w Polsce koncentruje się w trzech głównych obszarach, z których zdecydowanie najważniejszym pozostaje Górnośląski Okręg Przemysłowy wraz z Rybnickim Okręgiem Węglowym i Zagłębiem Dąbrowskim. Libiąż, Brzeszcze i Tenczynek w Małopolsce utrzymują swój udział w krajowym wydobyciu, podobnie jak KWK Bogdanka w województwie lubelskim, która pozostaje jedną z bardziej rentownych polskich kopalń.

W strukturze wydobywanego węgla około 25% stanowi wysokiej jakości węgiel koksowy, wykorzystywany głównie w hutnictwie2. Pozostały wolumen to węgiel energetyczny, który mimo spadającej roli w polskiej energetyce, wciąż odpowiada za znaczącą część krajowej produkcji energii elektrycznej. Wydajność wydobycia w 2023 roku wyniosła około 450 ton na pracownika w skali roku4, co jest wskaźnikiem znacznie niższym niż w krajach stosujących głównie metodę odkrywkową2.

Od eksportera do importera – transformacja polskiego rynku węgla na przestrzeni lat

Polska przez dekady cieszyła się opinią potęgi węglowej, będąc jednym z kluczowych eksporterów tego surowca na świecie. Jednak z biegiem czasu sytuacja uległa dramatycznej zmianie. Transformacja z eksportera do importera węgla stanowi jeden z najbardziej fascynujących procesów w historii polskiej gospodarki. Dzisiaj, gdy zastanawiamy się skąd Polska bierze węgiel, odpowiedź jest zupełnie inna niż jeszcze kilkadziesiąt lat temu.

W latach 70. i 80. ubiegłego wieku polskie wydobycie węgla przekraczało 5% całości światowej produkcji. Więcej węgla wydobywały jedynie Chiny, Stany Zjednoczone, Niemcy i Rosja. W rekordowym 1979 roku z Polski wyeksportowano aż 41,3 mln ton tego surowca, umacniając naszą pozycję na światowych rynkach.

Złota era polskiego węgla

Lata 1966-1978 to okres niezwykłej prosperity polskiego sektora węglowego. Eksport osiągał zawrotne wielkości, a udział Polski w międzynarodowym rynku węgla wynosił średnio 19%. Łączny eksport węgla kamiennego w okresie 1945-1990 przekroczył imponującą wartość 1,22 miliarda ton. Rekordowy pod względem eksportu był rok 1984, kiedy za granicę wysłano 42,4 mln ton, co plasowało nasz kraj na czwartej pozycji wśród światowych eksporterów.

Początkowo główne kierunki eksportu obejmowały kraje sąsiednie. Niemal całość polskiego wywozu kierowano do Austrii, Czechosłowacji, Niemiec i Węgier, zwanych łącznie krajami konwencyjnymi. Do samych tylko Niemiec w 1924 roku wysyłano około 6,7 mln ton węgla, co stanowiło około 2/3 całego eksportu.

Przyczyny zmiany trendu

Dlaczego Polska z potęgi eksportowej przekształciła się w importera węgla? Proces ten zapoczątkowały wydarzenia z początku lat 80., kiedy wydobycie zaczęło systematycznie spadać. Do głównych przyczyn tej transformacji należy zaliczyć:

• Wieloletnie niedoinwestowanie polskiego górnictwa
• Konieczność schodzenia z eksploatacją na coraz większe głębokości
• Wyczerpywanie się łatwiej dostępnych złóż węgla
• Postrzeganie górnictwa jako branży schyłkowej
• Rosnące koszty wydobycia przy malejącej rentowności

Symbolicznym momentem w historii polskiego węgla był rok 2008, kiedy to po raz pierwszy w historii import tego surowca przekroczył poziom eksportu. Od tego czasu trend ten systematycznie się pogłębiał, doprowadzając do obecnej sytuacji, w której Polska jest znaczącym importerem węgla.

Współczesny obraz importu węgla

W ostatnich latach import węgla do Polski bije kolejne rekordy. W 2022 roku sprowadziliśmy aż 16,9 mln ton węgla energetycznego, co oznaczało wzrost o 87% w porównaniu do roku poprzedniego. W tym samym okresie eksport wynosił zaledwie 2,1 mln ton, głównie do Czech (55%), Ukrainy (18%) i Niemiec (12%).

Struktura geograficzna importu węgla do Polski jest obecnie bardzo zróżnicowana. Dominują dostawy z Kazachstanu i RPA (po 17%), Kolumbii (15%), ale sprowadzamy także węgiel z Australii, Indonezji czy Stanów Zjednoczonych. Warto zauważyć, że jeszcze przed wprowadzeniem embarga na rosyjski węgiel w kwietniu 2022 roku, Rosja była jednym z głównych dostawców tego surowca do Polski.

Perspektywy na przyszłość

Mimo że obecnie węgiel nadal odpowiada za znaczącą część produkcji energii w Polsce (szacunkowo 55-60% w 2025 roku), przyszłość tego surowca w polskiej energetyce jest już określona. Zgodnie z przyjętymi planami, odejście od wydobycia węgla na Górnym Śląsku, gdzie koncentruje się 82% krajowej produkcji, ma nastąpić do 2049 roku.

Transformacja ta stawia przed polskim sektorem energetycznym ogromne wyzwania związane z zapewnieniem bezpieczeństwa energetycznego kraju. Proces ten wymaga nie tylko rozwoju alternatywnych źródeł energii, ale także wsparcia dla regionów górniczych i pracowników kopalń, którzy będą musieli odnaleźć się w nowej rzeczywistości gospodarczej.

Wyzwania logistyczne związane z importem węgla – porty, kolej i transport jako „wąskie gardła”

Po wprowadzeniu embarga na rosyjski węgiel w kwietniu 2022 roku, Polska musiała radykalnie przestawić się na inne kierunki importu. Polskie porty odnotowały wówczas rekordowe wzrosty przeładunków, sięgające nawet 265,9% w porównaniu z rokiem poprzednim. W okresie styczeń-październik 2022 w Porcie Gdańsk przeładowano aż 9,7 mln ton produktów węglowych, a w Porcie Gdynia – 2,5 mln ton, co łącznie przekroczyło szacowane wcześniej możliwości przeładunkowe.

Problemem nie jest jednak samo zakontraktowanie węgla u zagranicznych dostawców, ale jego sprawne dostarczenie do odbiorców końcowych. Eksperci sektora TSL alarmują, że bez systemowych rozwiązań węgiel zamówiony na sezon zimowy może dotrzeć do odbiorców dopiero późną wiosną. Cały proces importu węgla to skomplikowany łańcuch zależności, gdzie każde ogniwo może stać się problematycznym wąskim gardłem.

Krytyczne punkty w łańcuchu dostaw węgla

Analiza procesu importu węgla wskazuje na szereg kluczowych problemów ograniczających przepływ surowca:

• Brak skutecznej koordynacji między wszystkimi uczestnikami łańcucha dostaw
• Ograniczone możliwości przeładunkowe portów (łącznie 13-15 mln ton rocznie)
• Różnica w rozstawie szyn na granicy wschodniej (1435 mm w Polsce, 1520 mm na Wschodzie)
• Niedostateczna liczba punktów przeładunkowych na wschodnich przejściach granicznych
• Braki kadrowe w firmach transportowych i spedycyjnych

Szczególnie problematyczna jest koordynacja między poszczególnymi podmiotami logistycznymi. Często dochodzi do sytuacji, gdy załogi składów kolejowych muszą oczekiwać nawet kilkadziesiąt godzin na wjazd do portu. Powoduje to przekroczenie dopuszczalnego czasu pracy maszynistów, konieczność podstawienia nowych zespołów, a w konsekwencji wydłuża czas transportu i tworzy zatory.

Branża transportowa jednoznacznie wskazuje, że na ogromną ilość ładunków z innych kontynentów nie są gotowe ani porty, ani firmy zajmujące się spedycją morską, ani przedsiębiorstwa odpowiedzialne za transport lądowy. Problemem jest również niewystarczająco rozwinięta sieć przeładunkowa.

Działania na rzecz poprawy infrastruktury transportowej

W odpowiedzi na zidentyfikowane problemy, podejmowane są inicjatywy mające zwiększyć przepustowość infrastruktury. Port Północny w Gdańsku planuje podwojenie zdolności przeładunkowych na kolei, zwiększając liczbę odprawianych dziennie pociągów z 9 do 18. Ta rozbudowa ma złagodzić skutki zatorów tworzących się przy rosnącym imporcie węgla.

Również PKP PLK zidentyfikowało listę „wąskich gardeł” na sieci kolejowej, których likwidacja zaplanowana jest na lata 2024-2025. Działania obejmują przywracanie wyższych prędkości na jednotorowych odcinkach linii, likwidację punktowych ograniczeń prędkości oraz zwiększenie przepustowości na strategicznych szlakach transportowych.

Eksperci podkreślają jednak, że Polsce potrzebny jest kompleksowy krajowy system wsparcia logistycznego, który dostarczy informacji o pełnych potrzebach transportowych oraz zapewni bieżącą wiedzę o etapie przepływu ładunku. Tylko systemowe podejście do koordynacji transportu węgla pozwoli maksymalnie wykorzystać zdolności przeładunkowe portów.

Przyszłość logistyki węglowej w kontekście transformacji energetycznej

Pomimo planowanego odchodzenia od węgla, w najbliższych latach sprawna logistyka dostaw tego surowca pozostanie kluczowa dla bezpieczeństwa energetycznego Polski. Kryzys z lat 2022-2023 pokazał, jak istotna jest elastyczność infrastruktury transportowej i zdolność szybkiego przestawienia się na nowe kierunki importu.

Wnioski z tego okresu wskazują, że Polska potrzebuje zarówno inwestycji w fizyczną infrastrukturę, jak i w systemy zarządzania przepływem ładunków. Efektywny łańcuch logistyczny stanowi warunek konieczny dla płynnego przeprowadzenia transformacji energetycznej – niezależnie od tempa tej zmiany. Dopiero rozwiązanie problemów z „wąskimi gardłami” pozwoli na realizację długofalowej strategii importu surowców energetycznych potrzebnych w okresie przejściowym.